Gümüş ve Hacıköy
Birlikte anılan iki tarihî yerleşimden Gümüşhacıköy adının oluşmasına.
Gümüşhacıköy adı, tarihî Gümüş yerleşimi ile bugünkü ilçe merkezinin eski adı olan Hacıköy’ü bir araya getirir. Bu adın oluşumunu, iki yerleşimin Osmanlı kayıtlarında hangi idari bağlarla anıldığı ve kaza merkezinin nasıl değiştiği üzerinden izleyebiliyoruz.
Gümüş ile Hacıköy aynı kayıtta
Kaymakamlığın aktardığına göre 1576 tarihli Amasya Sancağı idari kaydında “Gümüş ma’a Hacıköy” ifadesi geçer. Buradaki “ma’a”, “ile birlikte” anlamındadır. 18. yüzyıl ahkâm defterlerini inceleyen araştırma Gümüş kazasını, 1845–1846 tarihli nüfus defteri üzerine yapılan çalışma ise Hacıköy kazasını ele alır.
Kaza merkezinin Hacıköy’e taşınması
Kaymakamlık tarihçesi, Maden-i Sim kazasının merkezinin 1882–1883’te Hacıköy’e taşındığını ve Gümüşhacıköy adıyla yeni bir kaza oluşturulduğunu aktarır. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün tarihçesinde Hacıköy’de belediyenin 1890’da kurulduğu ve Hacıköy’ün 1892’de ilçe merkezi olduğu belirtilir. Kaynaklar idari geçişi farklı yıllarla anlatıyor. Kesin bir birleşme tarihi için dönemin arşiv belgelerine başvurmak gerekiyor.
Kaymakamlık, Gümüş Maden Kasabası’nın 1909’da nahiye olarak Gümüşhacıköy’e bağlandığını da kaydeder. Bugün iki yerleşimin geçmişi, Gümüş’teki Haliliye Medresesi ve Hacıköy’deki Bedesten gibi yapılarda izlenebilir.